Czekam na książkę "Erotic folktales from Norway" i... bardzo się nią "rajcuję", chociaż wcale nie erotycznie. ;) Ta ciekawość i fascynacja mają podłoże czysto kulturowe - bo tak, jak seksualność jest częścią naszej natury, tak samo erotyka jest częścią naszej kultury. Więc czekam niecierpliwie, by się w nią zagłębić.
W międzyczasie jednak naszło mnie zastanowienie, czy to tylko Skandynawowie byli tacy... zboczeni, ;) czy też Słowianie także bajali sobie o "sprawach intymnych"? Nie spotkałem się z tym, ale to przecież nic nie znaczy, bo "Erotic folktales from Norway" było dla mnie dużym szokiem, bo nie spotkałem się dotąd w ogóle z tradycyjnymi baśniami erotycznymi! Myślę, że Norwegowie wcale się pod tym względem nie wyróżniali, że takich opowieści w ogóle było wiele w każdym społeczeństwie, bo ludzie zawsze lubili sobie "poświntuszyć", nawet "pod bokiem Kościoła". Oczywiście nawet duchowni nieraz wiedli "podwójne życie" - "świętych na ambonach" a poza nimi to już niekoniecznie (byli przecież nawet bardzo rozwiąźli papieże!). Natomiast cenzura była bardzo ostra, pruderyjna i... obawiam się, że bardzo skutecznie "wyprała" naszą kulturę ludową - nie ze wszystkich grzechów ludzkich, ale z erotyzmu na pewno.
Tym bardziej, że bajędy zostały stopniowo zepchnięte i "zaszufladkowane" w kategorii "dla dzieci". To pokutuje, niestety, po dziś dzień, i gdy np. szukam baśni i legend w antykwariatach, słyszę: "Proszę spojrzeć na półkę z literaturą dziecięcą, o tam!" Nosz kur... de lewele! ha, ha, ha... Tak samo, gdy mówię, że interesuję się bajędami i legendami, bywam traktowany z lekkim (co najmniej) niedowierzaniem, jako "dziwaczny okaz". Trochę obawiam się, że robiąc "coming out" z tymi bajędami erotycznymi, ryzykuję reputację i że zacznę być traktowany z podejrzliwością, a przecież w znacznej mierze pracuję z dziećmi, które są - i słusznie! - pod szczególną ochroną. Ale trzeba podkreślić, że ożywa jednak też bardziej "hardcorowe" bajarstwo i niektóre spotkania opowiadackie są nawet z zastrzeżeniem "18+" czy "wyłącznie dla dorosłych!"
A my? Nasi przodkowie? Jak to było z erotyzmem w naszych bajędach? Myślę, że Słowianie w ogólności, czy nasi (Polaków) przodkowie w szczególności, ;) wcale nie byli bardziej pruderyjni i wstydliwi, niż Norwegowie i "nie żałowali sobie". Gdybyśmy mogli się cofnąć o wieki, moglibyśmy zapewne "niejedno usłyszeć", od czego policzki rumienieją, a coś innego... no, pozostawmy to domysłom. ;) Pewnie jeszcze w XII czy XIII wieku zachowało się w ogóle wiele bajęd jeszcze z czasów pogańskich, zapewne także niejednokrotnie z "wątkami erotycznymi" - bo fantazje erotyczne leżą w ludzkiej naturze. Gdybyśmy się mogli cofnąć jeszcze dalej... Zapewne znaleźlibyśmy się wśród ludzi nie jakoś "seksualnie rozwiązłych" - o co duchowieństwo posądzało pogaństwo, także nasze rodzime - ale traktujących nagość czy erotykę w sposób... po prostu naturalny; naturalnie też wplatający je także w opowieści.
Ślady daleko idącej swobody obyczajowej znajduję choćby w dawnych wierzeniach, choćby w tym jak sobie wyobrażano np. rusałki. Rusałki w relacjach ludowych, w wyobrażeniach ludu, często były... nagie lub niemal nagie, i "bezwstydne". Nie epatowały seksem, nie zachowywały się lubieżnie, ale też nie kryły się ze swą nagością, nie znały wstydu. Tak samo prosty lud, którego opowieści i wierzenia spisywali badacze, nie opisywał tego - jak się zdaje - z zażenowaniem, ze wstydem, ani też z jakąś ekscytacją, raczej traktując ową nagość i bezwstydność rusałek normalnie. Myślę, że jest to jakiś ślad większej swobody obyczajowej naszych przodków. Może zresztą tak właśnie rusałki... wabiły chłopców? Może "relacje romantyczne" ludzi - głównie mężczyzn - z rusałkami i im podobnymi istotami, które etnografia określa mianem "demonów ludowych", miewał w starych bajędach także wymiar bardziej erotyczny? Ta "swoboda moralna" rusałek ze starych bajęd to być może ostatni, nikły ślad ogólniejszej swobody obyczajowej naszych przodków, jaki pozostał. Chociaż i rusałki mocno "wyprano" z ich "erotyzmu" - w większości opowieści, bo "dla dzieci przecie", nie ma już mowy o frywolności, o odsłanianiu przez nie wdzięków, a tym bardziej o nagości!
Obawiam się, że nasza kultura uległa może dokładniejszemu "przefiltrowaniu" przez warstwy "poprawności moralnej" w surowym "duchu katolickim", niż skandynawska. Wpajanie przez wieki, że właściwie wszystko, co wiąże się z nagością i erotyzmem to "grzech" mogło przynieść skutek. Chociaż... "zbereźnicy" zawsze byli, więc i takie opowieści miały teoretycznie jakąś szansę przetrwania. Być może w tym samym czasie, jak w Norwegii - XIX wiek - także i u nas zebrano podobnie "bezwstydne" opowieści, tylko, że... W Norwegii pozostawały one w ukryciu 100 lat i... może podobnie było i u nas, że badacze opowieści zebrali, ale... No właśnie, "ale..."! Być może nie mogli ich opublikować, bo "nie przeszły przez cenzurę obyczajową"? Czy leżą gdzieś zapomniane, w uczelnianych lub prywatnych archiwach, czy może zostały... usunięte, zniszczone, zaprzepaszczone? Możemy się tego nigdy nie dowiedzieć. A bardzo żałuję, bo...
Tak, chciałbym poznać o słowiańskie spojrzenie na "te sprawy" - bezwstydne, bezpruderyjne... Chętnie bym się dowiedział, jak je postrzegali i jak o nich opowiadali. Dzisiaj niektórzy próbują "poważnie" się zajmować tym tematem. I powstają jakieś książki o "seksualnym życiu" czy też "magii miłosnej" Słowian. Bajęd nie spotkałem, ale niewykluczone, że jakieś powstają - tylko, że... współczesne tak samo jak fantazje (!) o życiu erotycznym czy magii z nim związanej, o obrzędach. To wszystko nie ma praktycznie żadnych solidnych podstaw, bo nie wiemy praktycznie nic, źródeł jest bardzo mało - jak to coś "odczytanego" z resztek kultury ludowej. Obecnie jest "moda na słowiańszczyznę" i... niektórzy próbują ją tworzyć na nowo, i komercjalizować - zarabiać pieniądze na swojej rzekomej "wiedzy słowiańskiej". My także wracamy do słowiańskich korzeni - w naszej sztuce bajarskiej - ale... staram się to robić zawsze uczciwie, podkreślając, że opieram się na wiedzy i fantazji, że czego nie wiem, to dopowiadam jakoś po swojemu, staram się ożywiać to, co może zapomniane.
Ale wracając jeszcze na koniec do książki... Zastanawiam się też, czy ta przypadkiem "odkryta" przeze mnie książka z erotycznymi baśniami z Norwegii jest w ogóle jedyną taką, czy też gdzieś jeszcze zachowały się podobne opowieści, są inne publikacje? Może. Nie wykluczam. Chociaż tematyka jest mocno "niszowa" i kryta przez lata. I chętnie bym je także poznał. Erotyzm jest - powtórzę raz jeszcze - częścią naszej natury i kultury, i w tym ujęciu jest bardzo interesujący, także dla mnie. I nie wstydzę się tego. Jestem bardzo ciekaw tych "bardziej frywolnych baśni" z północy i co mogą one wnieść w moją wiedzę, poznanie i... może bajanie, bo... starszym - i świadomym, "na co się piszą" - przecież można i o tym pobajać. ;)
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz