(słowniczek trudniejszych wyrazów na końcu)
Było to dawno, dawno temu - w czasach, gdy ledwie położono pierwsze zręby pod budowę naszego państwa. Wiemy dobrze z kart starych kronik, jak to się zaczęło jak Lech natrafił na gniazdo Orła Białego i założył gród, nazywając go Gniezdnem, dzisiejsze Gniezno. Jego państewko było zapewne niewielkie - całe może by się dało zmieścić na obszarze obecnego Powiatu Gnieźnieńskiego, był to ledwie zalążek, jakby "płód" późniejszej Wielkiej Polski. Gdy już osiadł i umocnił się na wyniosłym pagórze, leżącym pomiędzy jeziorami Jeleń i Bielidło, które później nazwano jego imieniem, zaczął rozsyłać też swych ludzi po całej okolicy. Słał i wojów, mających strzec rubieży księstwa, i kmieci, by zajmowali ziemie, budowali dla siebie sioła, karczowali puszczę pod pola.
Razu pewnego niewielki oddział lechickich wojów stanął nad pięknym i rozległym jeziorem, o dzień drogi od Gniezdna ku zachodowi leżącym. Rozbili swój obóz na szczycie wyniosłego wzgórza nieopodal jeziora, skąd rozciągał się szeroki widok na całą okolicę - nie tylko dając bezpieczeństwo, ale i ciesząc oczy. Spodobały im się bardzo te strony. Szedł wieczór, nazbierali więc czym prędzej drew i zaczęli rozpalać ogień, by się ogrzać. Wkrótce wysoko wznosiły się płomienie, wyżej jeszcze, niczym świetliki, unosiły się z nich malutkie iskierki niesione wiatrem. A jednak od jeziora szedł ziąb... Bo choć wzgórze było miejscem bezpiecznym, pozwalającym widzieć daleko okolicę, to jednak przy tym niemal łysym, puszcza nie osłaniała tu od wiatru i chłodu.
- Piękna to ziemia, i oziero wspaniałe, no ledno tutaj, ziąb straszny! - narzekał woj Lestek, ledwie nie szczękając zębami z zimna. Dorzucił przy tym spore polano do ognia.
- Ano ledno, i woda też lednica taka, że aż mi palce kostniały, gdy jej w wemborek brałem - dorzucił Bogusław.
Napełniał właśnie wodą kociołek i brał się za warzenie smakowitej strawy. Inny z wojów w tym czasie oprawił dwa ustrzelone po drodze trusie. O, smakowitej uczty się spodziewali, bo króliczkom sadła nie brakowało - spasione były tej jesieni należycie, na przetrwanie srogiej zimy gotowe. Gdy woda w kociołku zawrzała i zaczęła wesoło bulgotać, wrzucił kawały mięsa i kości. Bogusław zaś obficie sypnął kaszy z woreczka i ziół przeróżnych dodał dla smaku.
Wkrótce przyjemna woń się zaczęła rozchodzić wokół, że aż wszystkim ślina ciekła. Ale strawa, by dobra była, czasu potrzebuje. A z czasem też i apetyt rośnie tak, że jedzenie, gdy już gotowe, nie tylko syci ciało, ale i cieszy ducha. Polewka była zaiste wspaniała - gęsta i tłusta tak, jak tylko sobie mogli zamarzyć. Rozgrzała ich i rozweseliła.
Wojewoda Jaromir, ledwie się nasycił, wstał leniwie od ognia i patrząc na jezioro, niemal już w mroku ukryte, rozmyślał długo. Ledwie co ich książę tą ziemię wziął w panowanie i kraj swój zaczął zakładać, i ani wzgórze to, ani jezioro jeszcze miana żadnego nie miało. Milczał i dumał, dumał i milczał. Wreszcie odezwał się.
- Oziero zaiste wspaniałe. - westchnął w zachwycie. - A patrzcie na ostrów na nim. Wody wokół wiele, bezpiecznie tam można siedzieć, granicy i Gniezdna strzec, jak kniaź nasz Lech przykazał. Pan nasz rad będzie. Miejsce to dobre, by gród postawić i drużyną dobrze obsadzić.
- A to i nazwać by je jakoś wypadało! - odezwał się najmłodszy z wojów, Mirek.
- Ano prawda - odpowiedział Jaromir z uśmiechem. - Prawda i to także, że ziąb od wody idzie równie wielki, jak ona sama.
- Oj ledno tu, ledno, a i Świst z Poświstem dokuczają, że aż ich w kościach czuję! - zaśmiał się Dobrosz, dla żartu bardziej, niż z chłodu szczękając zębami i drżąc jak osika. Zarechotali też pozostali wojowie. A gdy ucichli, wojewoda myśl swą dokończył:
- Ledno tu, przeto miejsce to niech się odtąd Ledną Górą zowie. Oziero zaś, ze swymi zimnymi wodami, Lednicą.
Po nocy nad Lednicą spędzonej, udali się wojowie w drogę powrotną do Gniezdna, by sprawozdanie swemu księciu z wyprawy złożyć. Wkrótce i sam książę w to miejsce się wyprawił, które i widokiem swym i walorami obronnymi wyspy go urzekło. Niezwłocznie władyka puszczę nakazał karczować, ścięte pnie po lodzie na wyspę ciągnąć i gródek wznosić. I wojów wielu nad Lednicą osadził, by ziemi strzegli i myto od kupców brali. A rozkaz pański spełniano tak ochoczo, że już z końcem wiosny a u rogu lata w wodach Lednicy przeglądała się palisada z ostro zaciosanych pni i stołb drewniany wysoki, na którym odtąd noc i dzień, czy to w gorące lato, czy też w mroźną zimę, czujni wojowie bezpieczeństwa kraju strzegli.
A i o Lednej Górze nie zapomniano, choć była nieco na uboczu. Chram na niej postawiono, bogini Ledzie, patronce wiosny i płodności, poświęcony. Niektórzy prawić zaczęli nawet, że to od jej imienia góra ma swe miano. Przy niej też sioło wyrosło, i pola zaorano. Dobry i pracowity był lud, który wokół Lednej Góry osiadł, a ziemia urodzajna i zadbana znaczne plony przynosiła, to i dobrze się tu wszystkim żyło.
A że niemało kupców wędrowało przez lechickie ziemie, to ludzie i dobrze się mieli na swym nowym miejscu, i pobogacieli nawet z czasem, a najbardziej sam kniaź Lech, jako władca tych ziem Rozszerzył też z czasem granice księstwa daleko poza Lednicę, aż po wartką i wielką rzekę Wartę. Tam gród nowy, Poznaniem nazwany, założył, traktem szerokim łącząc go z Gniezdnem, przez Lednicę i opodal Lednej Góry wiodącym. Zaczął też Lech rozmyślać, co ze swym skarbem zrobić, jak i gdzie najlepiej skrzynki i garnce ze srebrem i złotem nawet ukryć. A sam nie wiedząc, co czynić najlepiej, starszyznę plemienną na radę zwołał.
- Gniezdno, gniazdo nasze, dla nas bezpieczne - dumał książę - ale pobogacieli my bardzo, A gród nasz i wzrok i myśl obcych zanadto przyciąga. Dobrze samemu tu siedzieć, ale skarb nasz schowajmy tam, gdzie nikt może nie pomyśli.
- Pod chramem by go zakopać, niech bogi strzegą!
- Ziemi powierzyć, jak żeśmy to dawno czynili!
- Oczu, oczu tu zbyt wiele. To na nic!
Jeden prawił jedno, drugi co innego - a każdy niemal pewien, że radę dobrą - ba! najlepszą! - daje. Omal do swarów nie doszło. Niecierpliwił się książę, ale słuchał uważnie, milcząc.
- A Lednica, Panie? - odezwał się wojewoda Jaromir, postarzały już nieco. - Tam, pod Ledną Górą jamy i jaskinie. Jakżeśmy tam raz wleźli, nie wiedzieliśmy, czy wyleź zdołamy. A na grodzie drużyna. Nikt tam bez wiedzy naszej nie podejdzie! A i chram na górze, i opieka boska.
- Ano! Ano! Rację ma Jaromir!
Wielki mir miał on w radzie, łeb dobry na karku mając. Od lat najpierwszym strażnikiem na Lednicy był, a całym sercem wiernie przy Lechu trwał. Wiarę jemu można było dać, że nie zdradzi i skarbu strzec będzie. Tak więc też postanowiono zrobić. Ciemną nocą książęce złoto i srebro na wozy załadowano i pociągnięto nad Lednicę. A gdy je w grotach skryto, nie tylko wejście do nich dobrze ziemią zasypano, ale i czary potężne rzucono, prastarym słowiańskim demonom straż nad nimi powierzając.
.png)
Minęło i tysiąc lat, i więcej nawet... Tak wiele, że o kniaziu Lechu zachowała się pamięć tylko w starych legendach, a wielu nie wierzy, że istniał naprawdę! A lechickiego skarbu, pod Ledną Górą ukrytego, nikt dotąd nie znalazł. Leży on może wciąż bezpieczny pod strażą demonów słowiańskich, które za diabły uchodzą. Może nikt nie szukał nawet, mocy diabelskiej się lękając. Gdzie owe groty? Gdzie góra? Dziś nikt już nie wie na pewno nawet tego - ten i ów jedynie przebąkuje coś niecoś, że jeśli już, to na Ledną Górę by pasowało jedynie Wzgórze Waliszewskie, najwyższe w okolicy Lednicy, u jej wschodnich brzegów leżące. A że wieś Lednogóra dziś po drugiej stronie jeziora leży? Nic to - nierzadko to wcale, że i całe wsie się przenosiły, więc kto wie... kto wie...
----------
Oto i legenda o Lednej Górze! A właściwie dwie - a nawet kapkę trzeciej jeszcze - w jedną połączone. Jedno podanie mówi o nadaniu nazwy miejscu. Tu dodałem właśnie kawałek trzeciego podania - bo jedno mówi o pochodzeniu nazwy od prasłowiańskiego słowa "ledno" / "zimno", drugie zaś od imienia (rzekomej) słowiańskiej bogini Ledy / Łady, której chram miał na niej stać. Trzymając się wersji pierwszej, wplotłem w legendę jednak i tą boginię, i jaj świątynię - może dlatego po prostu, że mam sentyment do "świata duchowego" naszych przodków i lubię do niego nawiązywać - nawet jeśli dane bóstwo, jak Leda czy sam Światowid, "poległo" na polu badań naukowych. ;)
Osobne podanie mówi zaś o skarbach pod górą skrytych. I tutaj też są osobne wersje - jedna bardzo ogólna, o skarbach bogaczy lechickiego kraju, druga zaś konkretnie określająca, że skarb ten do księcia Lecha należał. To opowieść, jakich wiele w każdym zakątku kraju - ukryte skarby, strzeżone przez zazdrosne i groźne diabły, gotowe choćby i zabić śmiałka, który ich zapragnie. Typowa "aż do bólu"! ;) Prawie "kopiuj - wklej", tym bardziej, że zachowała się jedynie w formie króciutkiej wzmianki, bardzo ogólnej, i nie ma w niej nawet śmiałka, który zapragnąłby te skarby odnaleźć i posiąść. Postanowiłem go też nie wymyślać, a skarby zostawić w spokoju w ziemi. ;)
Słowniczek
oziero - jezioro
zaiste - naprawdę, doprawdy
ledno - zimno
wemborek - wiaderko
polewka - gęsta, sycąca zupa
woń - zapach
wojewoda - dowódca wojów
ostrów - wyspa
kniaź - książę
Świst i Poświst - słowiańskie demony wiatrów
osika - drzewo, topola osika, topola drżąca
myto - podatek, cło
stołb - wieża
chram - świątynia słowiańska
miano - imię, nazwa
sioło - wioska
swar - spór, kłótnia
mir - szacunek, uznanie
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz